SPORTSKA MEDICINA

Piše:   dr Jasmina Živković, specijalista sportske medicine

 

 

 

 

Možda je najvažnije shvatiti da osnovna uloga lekara sportske medicine nije lečenje, nego prevencija svega onoga što može negativno uticati na zdravlje sportiste.

Ocenu sposobnosti sportiste lekar sportske medicine daje na osnovu pregleda koji je vrlo složen, a uključuje:

  • Opštu i sportsku anamnezu
  • Antropometrijske pokazatelje
  • Klinički pregled
  • Laboratorijska ispitivanja
  • Motoričke testove
  • Funkcionalna merenja

Italijani su još 1979. godine prepoznali moguću korist od sistematskih pregleda u prevenciji iznenadne srčane smrti sportista, te smanjivši smrtnost sportista za 89% postali sinonim sportske kardiologije u svetu. U istraživanju povreda najveći doprinos su verovatno dali Norvežani, koji zaključuju da pregled lokomotornog aparata mora biti ciljan i individualan, jer zavisi od prethodnih povreda sportiste, rizičnih faktora koje nosi odredjeni sport, te učestalosti pojedinih povreda u datom sportu.  Novi program treninga za prevenciju bola u preponi kod fudbalera, stručnjaci iz Osla predstavili su na FIMS Team Physician Advanced Course-Porto 2017. koji sam imala priliku da pratim.

Preventivni pregledi sportista su važan mehanizam zaštite njihovog zdravlja, jer predstavljaju idealno mesto na kome sportski lekar može utvrditi trenutno zdravstveno stanje sportiste i rizične faktore ključne za prevenciju bolesti, koštano-mišićnih povreda ili iznenadne srčane smrti. Važno je naglasiti da su preventivni pregledi kontinuiran proces, predviđen za dugoročno praćenje zdravstvenog stanja sportista, kao važan izvor podataka u otkrivanju novih zdravstvenih rizika, ali i proceni delotvornosti mera koje smo preduzeli u svrhu prevencije.

Morfološke karakteristike sportista se izražavaju u različitim merama poput težine, visine, procenta telesne masti, obima i raspona pojedinih delova tela. One su posebno važne kod dece sportista, za praćenje njihovog rasta i razvoja, kao i za selekciju u sportu. Svaki sport zahteva određeni telesni sastav, ali je važno posebno pratiti sportove koji zahtevaju nizak nivo telesnih masti, kao što su gimnastika, te neke atletske discipline, zbog prevencije nastanka ženske sportske trijade. To je stanje koje karakteriše trijas simptoma: anoreksija, gubitak menstruacije i stres frakture.

Motoričke osobine koje se najčešće testiraju su: snaga, brzina, koordinacija, agilnost i fleksibilnost. Fleksibilnost je sposobnost lakog izvođenja pokreta sa velikom amplitudom. Ona zavisi od pokretljivosti u zglobovima, elastičnosti mišića, tetiva i svih stabilizatora zgloba. Važna je u preventivi povreda u sportu, bržem oporavku mišića , a u opštoj populaciji je slaba razgibanost mišića pregibača kuka i zadnje lože vodeći uzrok nastanka bola u leđima.

 

Testiranje funkcionalnih sposobnosti odnosi se na određivanje aerobnog ili anaerobnog kapaciteta sportiste. Aerobni kapacitet se meri ergospirometrijom na pokretnoj traci ili ergobiciklu, a vrednost mu je maksimalni primitak kiseonika u jedinici vremena (VO2max). Važan je u sportovima izdržljivosti, a svaki sport ima zadatu vrednost. Anaerobnu sposobnost sportiste označava aktivnost anaerobne glikolize, sistem koji je odgovoran za brzo stvaranje energije, razgradnja glukoze bez prisustva kiseonika. Kako je otpadni produkt ovog procesa mlečna kiselina, njeno merenje u krvi (laktatna dijagnostika) pokazatelj je anaerobne sposobnosti sportiste, a važan je u sportovima snage i brzine. Konačno, ispravan trenažni proces, dugoročno gledano, najbolja je zdravstvena zaštita sportista. Pod ispravnim trenažnim procesom podrazumeva se, na prvom mestu, adekvatno planiranje i programiranje treninga. Neadekvatan i agresivan trening, prerana specijalizacija, nedovoljno odmora zbog želje ambicioznih trenera, a često i roditelja za najboljim rezultatom u najkraćem roku, dovodi do povreda i sindroma pretreniranosti, čime je sportista udaljen sa terena za duže vreme.

Još je profesor Vojin Smodlaka, jedan od osnivača sportske medicine na ovim prostorima, rekao da se medicina sporta bavi izučavanjem pozitivnih i negativnih uticaja sporta i drugih oblika fizičke aktivnosti na organizam ljudi oba pola, svih starosnih struktura, zdravih i bolesnih. S obzirom na to da danas mali broj ljudi ispunjava minimalnih preporučenih 150 minuta fizičke aktivnosti nedeljno, jasno je da u naše ambulante, sem sportista, dolazi sve više ljudi kojima je fizička aktivnost indikovana kao preventivno sredstvo ili deo terapije, umesto tableta ili injekcija.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *